Dowlad goboleed Puntland wuxuu ka dhashay rabitaanka shacabka iyo dadaalka isimada, waxgaradka, siyaasiyiinta, iyo bulshada deegaannada Puntland. Kadib burburkii dowladdii dhexe ee Soomaaliya, dadku waxay u baahdeen maamul suga amniga, xasilloonida, iyo adeegyada aasaasiga ah ee bulshada.
Si arrintaas loo xaqiijiyo, magaalada Garoowe waxaa ka dhacay shirar wada-tashi iyo dib-u-heshiisiin ah oo wakiillo ka kala socday gobollada Bari, Mudug, Nugaal, Sool, iyo Sanaag ay ka soo qayb galeen. Shirweynihii dastuuriga ahaa wuxuu si rasmi ah uga furmay duleedka Garoowe 15-kii Maarso 1998. Islaan Maxamed Islaan Muuse (AHN) ayaa furay, isagoo ku duceeyay in shirkaasi noqdo mid horseeda dowladnimo, nabad, iyo mustaqbal wanaagsan.
Doodihii iyo wada-tashiyadii shirka waxay ahaayeen kuwo qoto dheer oo waqti badan qaatay. Qodob kasta iyo go’aan kasta waxaa dib loogu eegay si loo helo hannaan siyaasadeed oo u adeega shacabka Puntland iyo Soomaaliya. Ugu dambeyntii, waxaa la isku raacay in Garoowe noqoto caasimadda Puntland, lana dhiso hay’adihii dowladnimada ee maamulka, garsoorka, iyo amniga.
Markii la soo gabagabeeyay shirka, isimadii iyo waxgaradkii dhisay Puntland waxay maamulka ku wareejiyeen hoggaankii cusub. Waxay kula dardaarmeen ilaalinta nabadda, xoojinta midnimada bulshada, baahinta adeegyada dowladda, kobcinta dhaqaalaha, horumarinta waxbarashada iyo caafimaadka, iyo dhowrista xuquuqda muwaadiniinta.
Intii aan la kulmay qaar ka mid ah odayaashii, waxgaradkii, iyo siyaasiyiintii dhidibada u taagay Puntland, waxaan ka fahmay in maamulkaas loo aas-aasay saddex himilo oo waaweyn:
Tan koowaad, Puntland in ay noqoto maamul u horseeda nabad, amni, iyo horumar.
Tan labaad, Puntland in ay noqoto saldhig laga bilaabo dib-u-dhiska dowladnimada Soomaaliyeed iyo soo celinta wadajirka ummadda Soomaaliyeed.
Tan saddexaad, Soomaaliya in lagu dhiso nidaam ku saleysan awood-qaybsi, wadaag siyaasadeed, iyo federaalnimo, si dhammaan qaybaha bulshada ay u helaan matalaad iyo ka-qaybgal siman.
Aasaasayaashii Puntland marnaba ma aysan lahayn ujeeddo kala qaybin ama gooni isu taag. Aragtidoodu waxay ahayd in Soomaaliya lagu badbaadin karo nidaam ku dhisan wada-tashi, is-afgarad, iyo awood-qaybsi xaq ah. Waxay aaminsanaayeen in federaalnimadu tahay habka ugu haboon ee lagu ilaalin karo midnimada dalka, laguna xaqiijin karo in dhammaan bulshada Soomaaliyeed ay ka qayb qaataan maamulka iyo go’aan gaarista.
Maanta, iyadoo Soomaaliya ay wajahayo caqabado siyaasadeed oo waaweyn, waxaa muhiim ah in shacabka Puntland ay xasuustaan himiladii iyo dardaarankii ay ka tageen aasaasayaashii maamulkaas. Waa inay fahmaan qiimaha federaalnimada, wada-tashiga, iyo ilaalinta awood-qaybsiga lagu dhisay Puntland.
Sidoo kale, jiilasha maanta iyo kuwa berri waa inay ilaashadaan nabadda, xasilloonida, iyo horumarka ay ku naaloonayaan. Puntland waxay noqotay tusaale muujinaya in marka bulshada ay tashato, heshiiso, oo ay wada shaqeyso ay gaari karto guulo waaweyn.
Himiladii ay ka tageen odayaashii iyo halyeeyadii dhisay Puntland weli waa mid qiimo weyn u leh Puntland iyo guud ahaan Soomaaliya.
Ilaalinteeda iyo sii wadisteeduna waa waajib saaran jiil kasta oo Puntland ka tirsan.
Sheiknor Qassim
IDILNEWS