Waxa Qoray: Abdifatah Abdinur
Tan iyo markii Madaxweynaha Dowladda Puntland uu si rasmi ah u iclaamiyey dagaalka ka dhanka ah argagixisada ISIS, isla markaana uu amray in si buuxda loo kasifeeyo dhammaan deegaannada Puntland, waxaa la qaaday tallaabooyin wax ku ool ah oo beddelay jihada amniga iyo xasilloonida guud. Hawlgalkii “Hilaac” oo ay si geesinimo leh u fuliyeen Ciidamada Difaaca Puntland ayaa noqday mid guul taariikhi ah horseeday, kadib markii lagu jabiyey firxadkii argagixisada ISIS ee ku dhuumaaleysanayey buuraha Calmiskaad ee Gobolka Bari.
Guusha hawlgalkan ma ahayn oo keliya mid militari, balse waxay dib u soo celisay kalsoonidii shacabka iyo ganacsatada reer Puntland, kuwaas oo muddo dareemayey cabsi iyo hubanti la’aan. Maanta, waxaa si isa soo taraysa u muuqata in bulshada ay dib u hananayso rajadeedii, ganacsiguna uu mar kale bilaabayo inuu kobco, taas oo muujinaysa saameynta togan ee amniga la xaqiijiyey.
Marka la eego xaaladda ka jirta magaalada Boosaaso, waxaa si cad uga muuqata isbeddel togan oo dhinacyo badan taabanaya—mid amni, mid dhaqaale, iyo mid bulsho. Magaalada oo ah halbowlaha ganacsiga Puntland iyo marin muhiim u ah isku socodka badeecadaha, waxay maanta muujinaysaa soo kabasho la dareemi karo oo ku saleysan dadaal wadajir ah iyo adkaysi bulsho.
Amniga oo ah saldhigga horumar kasta, waxaa Boosaaso ka muuqata xasillooni sii xoogaysanaysa. Tani ma aha mid iska timid; waa natiijo ka dhalatay hawlgallo joogto ah, wada shaqayn hay’adaha amniga iyo bulshada dhexdeeda ah, iyo wacyigelin korortay. Natiijadu waa niyad-wanaag bulsho oo dib u soo laabanaya—dadku waxay mar kale helayaan kalsooni ay ku ganacsadaan, ku maalgashadaan, kuna dhistaan mustaqbalkooda.
Dhanka dhaqaalaha, Boosaaso waxay mar kale isu muujinaysaa inay tahay xarun firfircoon. Suuqyadu way shaqaynayaan, dhaqdhaqaaqa dekedda ayaa kordhay, waxaana soo badanaya maalgashi cusub oo gudaha iyo dibaddaba ka imanaya. Tani waxay keentay kobac muuqda oo fursado shaqo abuuraya, isla markaana dhiirrigelinaya ganacsatada yaryar iyo kuwa waaweynba. Dhaqaalaha magaalada oo soo noolaanaya wuxuu si toos ah u saameynayaa nolol-maalmeedka dadka, isagoo sare u qaadaya heerka dakhli iyo rajo.
Koritaanka baaxadda magaalada ayaa isna ah tilmaame kale oo cad. Dhismayaal casri ah oo isugu jira deegaan iyo ganacsi ayaa si xawli ah uga soo baxaya qaybaha kala duwan ee Boosaaso. Xaafado cusub ayaa la ballaarinayaa, kaabayaal muhiim ahna waa la horumarinayaa. Tani waxay ka tarjumaysaa kalsooni sii kordhaysa oo lagu qabo mustaqbalka magaalada—maalgashi muuqda oo ku wajahan waqti fog.
Mid ka mid ah astaamaha ugu muhiimsan ee soo kabashada waa dib u soo laabashada qurbo-joogta iyo dadka hore uga haajiray magaalada. Dad badan oo khibrad iyo hanti la soo laabanaya ayaa door muuqda ka qaadanaya dib-u-dhiska iyo horumarinta Boosaaso. Tani waxay xoojinaysaa isku xidhka bulshada, waxayna keentaa aqoon, teknoolojiyad iyo aragti cusub oo sare u qaadaysa heerka horumarineed.
Boosaaso ma aha oo kaliya magaalo ganacsi; waa lafdhabarta Puntland, waana meel ay Soomaali badan ka wada faa’iidaystaan. Muhiimaddeeda istiraatiijiga ah waxay ka dhigaysaa inay noqoto meel ay ku xiran yihiin dano dhaqaale iyo kuwo bulsho oo ballaaran. Sidaas darteed, ilaalinta horumarka ka socda ma aha waajib ku kooban hal koox ama hal hay’ad—waa masuuliyad wadajir ah oo saaran dhammaan bulshada.
Si kastaba ha ahaatee, horumarkaas lama xaqiijin karo haddii aan la adkayn amniga. Shuhadadii qaaliga ahayd ee dhiiggooda loo huray badbaadada dalka iyo dadka, abaalgudkooda ugu weyn waa in la xejiyo nabadda muuqata ee maanta la haysto. Waxaa lama huraan ah in si mideysan looga soo wada jeesto haraadiga iyo firxadka argagixisada, si aysan mar kale fursad ugu helin inay carqaladeeyaan xasilloonida la gaadhay.
Gabagabadii, Boosaaso waxay maanta tusaale u tahay sida adkaysi, wadajir, iyo hoggaan leh aragti ay u horseedi karaan soo kabasho dhab ah. Waa sheeko rajo leh oo u baahan in la sii xoojiyo, lana ilaaliyo. Haddii la sii wado dadaallada jira, Boosaaso waxay noqon kartaa mid ka mid ah magaalooyinka ugu horumarsan Geeska Afrika—taas oo faa’iido u noqon doonta Puntland iyo guud ahaan Soomaaliya.